धमाल मंगळागौरींची!

हाश्शss हूश्शss करायला लावणाऱ्या वैशाख वणव्यातून मुक्ती देत मेघराज धरतीला जलधारांनी न्हाऊ घालू लागले…., की नव-विवाहित मुलीचे मन मोरासारखे थुई थुई नाचत माहेरी ओढ घेई.... ती माहेरची आणि सासरची मंगळागौर कधी ठरते याची आतुरतेने वाट बघायला लागे. सासूबाईंचे ‘कस्स्ं होईल...काय होईल’ करत  नमनाला घडा भर तेल सरे. सगळ्या गावातल्या, नात्यातल्या मंगळागौरींचे  टाइमटेबल परत परत उजळणीमुळे  करत सगळ्या घरादाराला पाठ होई. मग कुठे अर्थसंकल्प सादर केल्याच्या अविर्भावात दोघी विहिणी मिळून तारखा ठरवत. एकदाची तारीख ठरली की कर्त्या बाईला जगजेत्या सिकंदरा सारखा आनंद होई. घरादारात वेगळाच उत्साह संचारे … लगेच बायका लगबगीने उठत, कामाला सुरुवात करत. पूजेला बोलवायच्या सुहासिनींना सगळ्यात आधी बुक केलं जायचं. वाण-सामानाची यादी काढली रे काढली की आषाढातल्या धो धो पावसात गृहिणी  'अहो हे आणा ते आणाsss ' चा घोशा लावून पुरुष मंडळींना बाजारहाट करायला दामटत. हे राहिलं ते राहिलं करत येरझाऱ्या घालायला लावून  बायका त्यांना नाचवून घेत. त्या काळी ऑर्डर देऊन जेवण आणण्याची पद्धत नव्हतीच. सगळे कसे घरीच केले जायचे, त्यामुळे फार नियोजन करावे लागे. पुरुष मंडळींना मुख्य पूजेच्या  कार्यक्रमात काही भूमिका नसते. ते फक्त पक्षाला बाहेरून पाठिंबा देत काही तरी मह्त्वाचे करतोय असे भासवत रहातात. खरे कर्तृत्व घरातल्या जहांबाज बायकाच दाखवतात. घरे गुळगुळीत सारवून घेणे, आमंत्रणे देणे, मोठ्ठ्या भांड्यांची जुळवाजुळव करणे आणि हे सगळे करत असताना वडे/चकली  भाजणी, करंज्या, लाडू अशा फराळाची तयारी… असे सगळे एकाच वेळी अष्टभुजा दुर्गे सारखे सुरु असते. पुरुषमंडळी वाण सामान आणून टाकले की सूत्रे बायकांकडे सोपवून निर्धास्तपणे झोपाळ्यावर बसून मंद झोके घेत बसत. बायका तोंड आणि हात यांची अखंड लढाई करत पुढचे कार्य सिद्ध करणारच याची खात्रीच असे त्यांना !....

             हे व्रत नवविवाहित मुली प्रत्येक श्रावण मंगळवारी पहिली पाच वर्षे करतात. तिच्या माहेर किंवा सासरच्या कुरघोडीत सुरेख साडी, दागिने नवविवाहितेला दोन्ही कडूनही मिळतात, मग ती जास्तच खूष होउन आनंदे पूजा आरंभते.

 'मागू शाश्वत सौभाग्याप्रती गौरीला, 

उजळू पंचारती तिजला... '

अशा आरतीतून ती आपल्या कुंकवाचे आयुष्य बळकट करायला मंगळागौरीला साकडे घालते. थोडक्यात काय तर नावोढेने उरातला सौभाग्याचा आनंद मनसोक्त नाचत बागडत साजरा करायची ही पूजा.आमच्या छोट्याशा मलकापूरमध्येसुद्धा मंगळागौर महोत्सव साजरा होई. गाव छोटंसं पण कलासक्त, त्यामुळे कधी रिमझिम तर कधी धुवांधार पावसात हिरव्याकंच ऋतूत सगळ्या पारंपारिक खेळांना आणि कलांना बहरच यायचा जणू ! सगळ्या बायकांना काय करू नी काय नको व्हायचं, आषाढापासून खेळाच्या तालमी सुरू व्हायच्या. वास्तविक त्या काळी चुलीच्या आणि फारतर एखाद्या फरफर्या स्टोव्हच्या संगीत साथीने स्वयंपाक चाले. बायका रडव्या मुलांना खाऊ घालू घालू अगदी दमून जायच्या तरीही तिन्हीसांजा झाल्या आणि बाहेर टाळ्यांचे आवाज आले की परत उत्साहाने भरून खेळायला हजर ! दुर्मुखलेली, आळशी बाई सुद्धा लगबगीने  घरच्यांना जेवायला वाढून खेळायला हजेरी लाऊन आपले कौशल्य दाखवणारच! लहानपण परत अनुभवणारच! रस्त्यावरचे खेळ म्हणजे प्रॅक्टिस आणि मंगळागौर म्हणजे स्टेज परफॉर्मन्स, कारण इथे वाहवा, हास्य-कारंजे आणि टाळ्यांची भरभरुन  मिळालेली दाद. गावात सगळे कसे सार्वजनिक त्यामुळे गल्लीतल्या बायका आणि त्यांचा पदर धरुन आलेली बारकी मुले मंगळागौरीला हरखून नाचायला, मज्जा करायला हक्काने येत.

मंगळागौरीला आमच्या गल्लीत सगळ्यात आधी परांजपे अण्णांचा मोठा वाडा खेळण्यासाठी बुक करून टाकायचा. त्या वाड्यात प्रशस्त मोठ्ठा सोपा आणि बाहेर मोठे अंगण होते. त्या डेरेदार आंब्याच्या झाडाखाली केवढाही मोठा फेर धरावा. आण्णासुद्धा प्रेमाने श्रावण लागण्यापूर्वीच गड्याकडून अंगण छान गुळगुळीत करून, सारवून घ्यायचे. लिमये, सबनीस वाड्यात ही भला मोठ्ठा चौक सारवून खेळण्यासाठी सज्ज केला जायचा. कोणीही यावे आणि आपली मंगळागौर तिथे जागवावी. यांची अंगणे, चौक, सोपे यावर सगळ्या गावाचा प्रेमाचा हक्क असे. वागण्यातली सहजता, आपुलकी यामुळे सगळे कसे सोप्पे होई. कुणालाही पैसे मोजून भाड्याने हॉल घ्यावा लागत नसे. मंगळागौरीच्या मुलींचे बुकिंग सगळ्यात आधी होई आणि लगेच आम्हा खेळणाऱ्या मुलींना आमंत्रणे यायची. आम्हाला एकाएकी महत्व प्राप्त होई, एरवी आम्हाला ओरडणाऱ्या बायका अचानक गोड वागू लागत. आम्हीही मग फुले, पत्री गोळा करणे ते मंगळागौर जागवण्यापर्यंतची सगळी जबाबदारी आनंदाने पार पाडायचो. हे सगळ्या गल्लीचे घरचे कार्य असे. कुठल्याही  management शिवाय कामाची छान विभागणी होई. कुणाला रांगोळी, कुणाला केळीची पाने, कुणाला कर्दळीचे खुंट आणण्याचे काम मिळे. एकदा तर आम्हाला पत्री गोळा करताना अस्सल पिवळ्याधम्मक नागराजाचे दर्शन झाले! त्याने नीटपणे आम्हा वेड्या मुलींकडे बघितले आणि क्षणार्धात सळसळत नजरे आड झाला! अंगाला कापरे सुटले, अक्षरशः बोबडी वळणं म्हणजे काय ते समजलं आणि लटपटत घरी आलो. नागराजाने शहाणपण दिले आणि त्यानंतर फक्त अंगणातली फुलेच तोडू लागलो. त्याकाळी ताटे, वाट्या, भांडी, चौरंग, समया, आरसा, पाटांची उसनवारी सर्रास चाले, त्यात कोणाला कमीपणा वाटत नसे. त्या वस्तूंची जुळवाजुळव करणे म्हणजे मोठे काम असे. लोकांनी आपापली नावे घालून ठेवलेल्या या वस्तू महिनाभर या घरातून त्या घरात अशा मांजरासारख्या फिरतीवर असायच्या, श्रावण संपला की बिनबोभाट मालकिणीकडे परतायच्या. जोशी, परांजपे किंवा सबनीसांच्या शेतातले केवड्याचे कणीस सगळ्यांच्या मंगळागौरींची  शोभा वाढवायचे. फुले तर कुणाच्याही अंगणात असोत, ती मंगळागौरीसाठी राखून ठेवलेली असत. कुणाच्या अंगणातून काय आणायचं याची पहाणी  आम्ही सोमवारच्या आतच करून ठेवत असू. मंगळवारी फक्त execution असली जोरदार युद्धपातळीवर कामे चालायची. 

            एकीकडे वस्तूंची जमवाजमव करताना साक्षात अन्नपूर्णा वेणूताई अष्टेकर यांना पण बुक केलं जायचं. या वेणूताई म्हणजे अगदी छोट्या चणीच्या, नाजुकशा, चुणचुणीत अशा पाककला निपुण बाई. वेणूताईंचा अवघा देह श्रीकृष्णाच्या वेणू इतकाच चैतन्याने भारलेला भासे. श्रावणापासून ते दिवाळीपर्यंत त्या फक्त इकडेतिकडे पळताना दिसत. नवरात्रात तर खुद्द पंतप्रतिनिधींनीही नऊ दिवस बुक केलेलं असायचं त्यांना! वाड्यातल्या देवीला देखील यांच्याच हातचा नैवेद्य लागायचा. सदा हसतमुख चेहरा, भारदस्त नऊवारी साडी, मोठे कुंकू, मोठा आंबाडा, त्यावर खोचलेलं फूल आणि कमरेला लावलेला नॅपकिन-अशा कायम टिपटॉप असायच्या वेणूताई ! घरचा दहा माणसाचा कुटुंब-कबिला सांभाळून त्या सगळ्यांच्या मदतीला अगदी आवडीने जात. वेणूताई  स्वयंपाकात मदतीला हो म्हणाल्या की घराची मालकीणबाई नि:श्वास टाके. मंगळागौरीच्या घरातल्या लाडू, वड्याच्या भाजणीपासून ते कवडीदार दही लावण्यापर्यंत सगळीकडे वेणूताईंचा सल्ला मोलाचा. कुठलाही अंदाज कधीही चुकायचा म्हणून नाही असा हातखंडा! सुरुवातीला मदतीला म्हणून सगळे बोलवत होते मग हळूहळू हक्काने बोलावू लागले. कितीही माणसांचा स्वयंपाक असो सूत्रसंचलन फक्त वेणूताईंचेच. एरवी सगळ्यांशी उठता-बसता वाद घालणाऱ्या सगळ्या ललना वेणूताईंचं मात्र सगळं मनापासून ऐकायच्या. त्यामुळे हसत खेळत स्वयंपाकाची सिध्दता बरोब्बर वेळेत होई. वेणूताईंच्या हर नमुन्याच्या बायकांना सांभाळून, उत्तम स्वयंपाक करण्याच्या कौशल्यामुळेच मलकापूरचे सत्यनारायणपासून मंगळागौरींपर्यंत सगळे कार्यक्रम अनेक वर्षे यथासांग पार पडले. या सगळ्या नैवेद्याचं पुण्य पदरी जमा असलेल्या वेणूताई आजही वयाच्या ब्याण्णव्या वर्षी आरोग्यपूर्ण निरामय आयुष्य जगत आहेत. आजही तितक्याच छान टवटवीत आणि प्रसन्न दिसतात यात शंकाच नाही!

वेणूताई अष्टेकर

    मंगळागौरीच्या दुपारच्या जेवणात आवर्जून पुरणपोळी असे आणि पुरणाच्या सोळा दिव्यांनी अन्नपूर्णेची आरती होई.. 'जयss देवी मंगळा गौरीsss' या आरतीला आज अखेर कोणीही संगीतकार चाल म्हणून लावू शकलेला नाही (नव संगीतकारानी चॅलेंज स्विकारायला हरकत नाही).. सगळ्या बायकांना 'रतनांचे दिवे, माणिकांच्या वाती' अस्सेच म्हणावे लागते.. 'रत्नांचे दिवे' असे म्हणालो तर तालात बसत नाही.. नवविवाहिता (वशेळ्या) नटूनथटून दाग-दागिन्यांनी मढून, शालू नेसून, घराण्याची पारंपारिक नथ, ठुशी घालून सुंदर रुपात अवतरत. नानाविध रांगोळ्या, पत्री आणि फुलांनी  षोडशोपचारे मंगळागौरीची सजावट होई. कांचन, कर्दळी, प्राजक्त, तगरी, सोनचाफा, सोनटक्का, गुलाब, शेवंती अशी विविध फुले तसेच गुलबक्षीचे हातांनी विणलेले हार अर्पिले जात. गंज काळा करुन शंकराची पिंड करुन, पिंडीवर पिवळा केवड्याचा नाग बसवून  साग्र संगीत पूजा संपन्न होई. मोठा आरसा मागे आणून ठेवला की प्रतिबिंब  मागे दिसे. ही अशी परंपरा वर्षानुवर्षे सुरु आहे.

संध्याकाळी मोठे दिवे तिथे अंगणात लागले की सगळ्यांना जागराची  हुरहूर लागे. रात्रीच्या फराळाचा, धमाल जागरणाचा आनंदी क्षण येई. बायका आम्हा मुलांना लवकर फराळ करायला लावून खेळायला सुरुवात करायला लावत. खेळांची सुरुवात नवीन सून-सासू, नणंद-भावजय अशा नामी जोड्यांच्या सलामी फुगडीने होई. जोडी भांडणात नामांकित असेल तर टाळ्यांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळे! सुरुवातीला एकमेकींना ‘वैजयंती माला, हेमा मालिनी’ वगैरे स्तुती सुमने उधळणारे उखाणे नंतर नंतर 'ललिता पवार' पर्यंत घसरायचे. हास्याच्या धबधब्यात कुरघोड्या करत फुगड़ी घुमे. फुगड़ीत बायका सुंदर पकवा घालत. भव्वर भेंडी, आकाशी बंगला, तव्यात लहान मुलांच्या टाचा टेकवून त्याना गोल घुमवत ब्रह्मकमळ, कोंबडा, लहान मुले पायात घेऊन केलेला घोडा करत टणा-टण उड्या मारत असलेल्या आयांना बघून फार मजा वाटायची. गोफ विणू बाई गोफ विणू ,

तिखट-मीठ-मसाला, रहाट- गाडगे, घसर-फुगड़ी अशा नाना स्पर्धा होऊन एकमेकींना हरवले जाई. विहिरीवर पाणी भरुन भरुन सगळ्या रणरागिणी fit and fine होत्या, कोणीच सहज हरायचं नाही. रात्र चढेल तसा खेळाचा उत्साह वाढत जाई. शेवटी गाडी झिम्म्याच्या फेरावर येई. टाळ्यांच्या तालात सुरेख गाणी रंगत. त्या फेरामध्ये लाटण्याने अगं-का गं करत लुटूपुटूची भांडणे करत, यातही जिची ताकद जास्त ती समोरच्या बाईला लगेच हिसका दाखवे आणि नामोहरम करे. लाटण्याचे सगळे उखाणे सासू-सुनेच्या दागिने देण्या-घेण्या वरुन असत. सुनेने काहीही मागितलं की ढालगज सासू नकार घंटा वाजवे! ही परंपरेने आलेली सगळी लोकगीते या जोडीची कुरबूर जगजाहीर करणारी असत. विनोदी अंगामुळे मने मोकळी होऊन दोघीही गालातल्या गालात हसू लागत.

    सूप नाचवताना आम्हा लहान मुलींना 'आई मी येऊ का'..असे करत  'नको रे बाळा-नको रे सोन्या' करत पळणाऱ्या आईच्या मागे लागावे लागे, हा हटवादी खेळ मस्त रंग भरे. घागरी नाचवत फुंकताना हातातल्या अंगठीचा खण-खण असा कर्णमधूर नाद होई. फेरात नवीन लग्न झालेल्या मुलींना ‘खुर्ची का मिरची’ करायला लावत आणि मधे पकडून ठेवले जाई, पतिदेवांचे नाव उखाण्यात घेतल्या शिवाय सोडायचेच नाही. तिच्या भोवती कडेकोट बंदोबस्त करायचा. मग सगळ्यांना उखाणे घ्यायला लावणे सुरु होई. अगदी वयस्कर बायकाही नवऱ्याचे नाव घेताना लाजून चूर वगैरे होत. (आत्तासारखं नाही!) आम्हाला मोठ्या बायका अशा लहान मुलांसारख्या पोरकट वागताना बघून फार मजा यायची. जुनी आज्जी बाई झिम्म्याची रसाळ गाणी सांगत, वेगवेगळे खेळ आणि तालावर सगळं अनुभवाला येई. वाकळ आपटणे असा एक खेळ होता. बाई पाय पसरून बसे आणि गुडघे आपटून वाकळ आपटल्याचा फाट-फाट आवाज काढायची, आमच्या गुडघ्यांवर गुंजभर मांस नसल्याने काही आवाज यायचा नाही आणि मग या बायका आम्हाला हसायच्या. एखादी चपळ आज्जी गाठोडे नावाच्या खेळात शरीराचे गाठोडं करुन इकडे तिकडे लीलया पळवे, तर एखादी जलातल्या माशा सारखी फूss फूss करत जमिनीवर पोहून दाखवे! हे बघून आम्ही अचंबित होत असू. असले खेळ मी परत कधी फारसे पाहिले नाहीत.

    असे अनेक सर्वांगसुंदर खेळ झाले की शेवटी पिंगा घालायचा. पिंगा म्हणजे वधू पक्षाच्या बाजुने खेळत असलेल्यांनी मुलाच्या उखाळ्या-पाकाळ्या काढायच्या आणि वर पक्षाने मुलीला मनसोक्त नावे ठेवून घ्यायची. भांडा सौख्यभरे या तत्वाला अनुसरुन तुंबलेली मने मोकळी करुन गंगेच्या पाण्यासारखी निर्मळ करायची!!! हे सगळे खेळ म्हणजे catharsis असे, यामुळे मन शुद्ध पवित्र होई. सगळे खेळ खेळून दमणूक झाली की सांस्कृतिक कार्यक्रम सुरु होई. नकला, गाणी, नाटक सगळं उत्तरोत्तर रंगत जाई.  

मंदा काकिर्डे- परांजपे काकूंचा आवाज खूप मधुर होता, त्या ‘मी मज हरपून बसले गं’ गायला लागल्या की आमचेच भानच हरपायचे मग शैलजाबाई सबनीस ‘बहरला पारिजात दारी, म्हणत सुरांच्या फुलांचा सात्विक सडा पसरत त्या नंतर आमची माणिक जोशी ‘आज कुणीतरी यावे’ असं आर्जव करे. तिला आकाशवाणीवर गायला बोलावले होते  इतका सुमधूर कंठ लाभला होता. जोशी-कोळेकर कुटुंबियांकडे त्याकाळी शास्त्रीय संगीताची बैठक होई, गावातला एकुलता एक तंबोरा त्यांच्याकडे होता. शुभाची आई पल्लेदार शास्त्रीय आलापी घेत ‘काटे रुते कुणाला’ गायच्या आणि त्यांची लेक शुभा ‘रिमझिम झरती श्रावणधारा' गाऊन आसमंतात गोडवा पसरवायची. वैशाली आंबार्डेकरचा ‘भक्तीच्या फुलांचा गोड तो सुवास’ मधला गोडवा अजून कानात बसलाय. आमची सर्वांची लाडकी हसरी शुक्राची चांदणी, निळ्या डोळ्यांची लता वाहिनी जोशी मस्त मान हलवत ‘मांग के साथ तुम्हारा’ सारखी अनेक हिंदी गाणी सहज गात मैफिलीत रंग भरायची. त्या काळात मलकापुरात फारतर रेडिओ होते पण आपली गायनकला सगळ्यांनी कशी जोपासली होती याचे आश्चर्यच वाटते. रेडिओवर गाणं लागलं की जीवाचे कान करून असं ऐकायचं की शब्द आणि सूर सगळं डोक्यात आणि गाणं गळ्यात बसलं पाहिजे. मग वहीत शब्द लिहुन दिवस-रात्र ते गाणं गुणगुणणे हाच काय तो सगळ्यांचा रियाज. आपली आवडमध्ये आवडीचे गाणे लागले की आनंद गगनात मावायचा नाही. ही सगळी परवलीची गाणी झाली की नवीन कलाकारांना छोट्या कलाकारांना गायनकला, नकला, डान्स, नाटुकली सादर करायची संधी मिळे. अशा अनेक मधुर आवाजांनी आमचे कान अगदी तृप्त केले. आमच्या मातांची पिढी तेंव्हा मालती पांडे, माणिक वर्मा यांची गाणी गायची. आईच्या आवाजातली माणिक वर्मांची  जुनी गाणी ऐकायला माझं मन अजूनही लहानपणात पिंगा घालतं….. 

मंगळागौरीच्या बऱ्याच कामांना पुरुषांची मदत लागे पण जागरणाच्या वेळी मात्र त्यांना अगदी दूर ठेवले जात असे. काही वेळा एखादा तरुण पती काही बहाणा काढून आपल्या नटलेल्या सुंदर पत्नीला पहायला आलेला दिसलाच तर मोठ्ठा ‘ऐय्याsss’ करून बायका हसायला लागत. मग त्याची एखादी मनकवडी बहीण त्याला पकडे आणि त्याच्या सुंदरी बरोबर फुगडी घालायला लावायची. टाळ्यांच्या गजरात.. दंगा ऐकत दोघे अगदी लाजत-बुजत  फुगडी घालायचे. सगळ्या चेष्टा मस्करीला ऊत येई. अलिकडे नवविवाहित जोडपी अगदी बिनधास्त फुगड़ी घालतात आणि खरंच ते पाहायला मजा येते. मंगळागौरीचे बदललेले स्वरूप अगदी समाधानकारक  आहे. आपल्याला खेळ नसले येत तरी हौसेने व्यावसायिक मंडळांना पाचारण केलं जातं, त्यांच्या तालावर घरातले, बाहेरचे सगळे पुरुषही उत्साहाने त्यात जमेल तसे सामील होतात. नव-सुहासिनी साज शृंगार करून, हौसेने पारंपरिक नऊवारी साडी, आजे सासुबाईंची नथ, साज, पैंजण, मेखला असे नाना दागिने लेऊन अंबाड्यावर सुरेख गजरा  माळून पेशव्यांच्या महाराणी सारख्या तयार होतात. त्यांचे नवरेही तितक्याच रसिकपणे झब्बे वगैरे घालून खेळायला उत्साहात येतात. दोघे जोडीने छान फोटो, सेल्फी, वीडियो काढतात. सांस्कृतिक कार्यक्रमांना दाद देतात तसेच भाग ही घेतात. खऱ्या अर्थाने स्त्री-पुरुष समानता आलेल्या हे जोडीचे मंगळागौरी पूजन मलातरी खूप सुखद वाटते. माझी पिढीही त्यातच जोडीने फुगड्या घालून आणि झिम्मा खेळून आपली राहिलेली हौस-मौज करून घेतीये हेही अगदी छानच!

अशा सुंदर वातावरणात गाणी, नाटुकली, नृत्ये आणि उखाणे यांच्या चढाओढीत रात्र पुढे सरकायची. मग कधीतरी, कुठल्यातरी आदर्श मातेला भान येई आणि ‘चला गं, पुरे आता…. उद्या शाळा आहेत ना मुलींच्या’ ही घोषणा होई. शाळेचे नाव काढताच आमचे विमान जमिनीवर येई. तोपर्यंत झोपेचे खोबरे झालेलं असे…. मग आम्हा नाचऱ्या   मुलींना आमच्या माता दंडाला धरुन कैद्याला नेतात तसे जवळ जवळ ओढत घरी न्यायच्या. मन तिथेच विसरुन शरीराने आम्ही घरी जाऊन अलगद फुलासारख्या निद्रादेवीच्या मांडीवर झोपी जात असू… स्वप्नात ही ती छान आरास दिसे, हास्याचे आवाज कानात दुमदुमत, मधुर गाणी ऐकू येत आणि धिंगाणा आठवून खुदकन हसू येई... दिवस सत्कारणी लागला याच्या समाधानात छान झोप येई. 

मनःपटलावर कायमच चिरंजीव राहिलेल्या या गाजवलेल्या आणि जागवलेल्या  मंगळागौरींची अशी ही सुरस कहाणी.

या ब्लॉगसाठी फोटो पुरवल्याबद्दल आमच्या नातेवाईक मृदुला उर्फ शैला चिटणीस, रेखा उपाध्ये आणि हक्काची शेजारीण मानसी मुकुंद कुलकर्णी यांचे अनेक आभार.

विजयश्री तारे-जोशी

कोल्हापूर ता 1.8.2020